1.2. Relacje władzy i koncepcja cyfrowego panoptykonu w miejscu pracy
Teoretyczna konceptualizacja nadzoru w środowisku pracy ogniskuje się wokół problemu asymetrii władzy oraz reinterpretacji klasycznych modeli dyscyplinarnych. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że nowoczesne narzędzia technologiczne przekształcają przestrzeń zawodową w strukturę zbliżoną do cyfrowego panoptykonu, gdzie świadomość potencjalnej, nieustannej obserwacji wymusza u pracowników internalizację pożądanych zachowań organizacyjnych (crossref-10-31237-osf-io-y7m6c, 2017). Z kolei podejście badające analitykę pracowniczą podkreśla, że cyfrowy monitoring wykracza poza pasywną rejestrację aktywności, stając się autonomicznym instrumentem rekonfiguracji relacji władzy, który pogłębia strukturalną zależność podwładnych od algorytmicznych decyzji zarządczych (crossref-10-24908-ss-v18i4-13776, 2020). Odmienną perspektywę reprezentuje stanowisko koncentrujące się na nadzorze ewaluacyjnym, w ramach którego monitoring analizuje się przede wszystkim jako bezpośredni konflikt pomiędzy ekonomicznym prawem do weryfikacji wydajności a podstawowym prawem jednostki do ochrony prywatności (crossref-10-2139-ssrn-1973423, 2011). O ile koncepcja panoptyczna akcentuje psychospołeczne mechanizmy samokontroli (crossref-10-31237-osf-io-y7m6c, 2017), o tyle ujęcie oparte na analityce danych koncentruje się na systemowej nierównowadze decyzyjnej (crossref-10-24908-ss-v18i4-13776, 2020), a badania nadzoru ewaluacyjnego kładą nacisk na normatywne wyznaczanie granic ingerencji w sferę autonomiczną pracownika (crossref-10-2139-ssrn-1973423, 2011). Synteza tych ujęć dowodzi, że teoretyczna ocena monitoringu wymaga jednoczesnego uwzględnienia wymiaru dyscyplinarnego, relacyjnego i prawno-ochronnego.